Deri vonë, një ndërtesë e qëndrueshme nënkuptonte kryesisht një gjë: të konsumojë më pak.
Izolim më i mirë. Ngrohje dhe ftohje më efikase. Shpenzim më i ulët i energjisë elektrike dhe ujit.
Sot koncepti po ndryshon. Pyetja gjithnjë e më interesante nuk është vetëm «Si ta ulim konsumin?», por:
«Çfarë pjese të burimeve të nevojshme mund të prodhojë vetë ndërtesa?»
Ky ndryshim nuk është thjesht një tendencë arkitekturore. Ndërtesat janë konsumatori më i madh i vetëm i energjisë në Evropë dhe formojnë rreth 40% të konsumit të energjisë në BE. Politika evropiane tashmë synon fondin e ndërtesave me emisione zero, ndërsa standardi i ri evropian parashikon që të gjitha ndërtesat e reja të jenë me emisione zero nga viti 2030.
Gjenerata e ardhshme e ndërtesave mund të bëjë edhe një hap më tej — nga konsumatorë efikasë në prodhues dhe menaxherë aktivë të burimeve.
Energjia tashmë tregoi se është e mundur
Sistemet fotovoltaike ndryshuan rolin e çatisë. Një sipërfaqe që më parë kishte kryesisht funksion konstruktiv, sot mund të prodhojë energji elektrike drejtpërdrejt në vendin e konsumit.
Dhe kjo nuk është më një zgjidhje nichë. Sipas International Energy Agency, sistemet solare të shpërndara — mbi objekte banimi, tregtare dhe industriale — pritet të formojnë rreth 42% të zgjerimit global të kapacitetit solar PV deri në vitin 2030.
Kështu një ndërtesë tashmë mund të jetë njëkohësisht konsumatore dhe prodhuese e energjisë.
Pse të mos zbatojmë të njëjtën logjikë edhe për ujin?
Nga konsumi i ujit te menaxhimi i burimit ujor
Modeli tradicional është linear: uji mbërrin te ndërtesa, përdoret dhe largohet nga sistemi.
Por gjithnjë e më shumë rëndësi po fitojnë zgjidhjet për ripërdorimin e rrjedhave ujore të trajtuara siç duhet. Komisioni Evropian e tregon ripërdorimin e ujit si mënyrë për të ulur presionin mbi burimet ujore dhe për të rritur qëndrueshmërinë në mungesë uji.
Kjo sjell një filozofi tjetër: jo çdo pikë duhet të ketë vetëm një cikël jete.
Ka edhe një mundësi tjetër — në vend që vetëm të kursejmë dhe të ripërdorim ujin e disponueshëm, të krijojmë një burim lokal shtesë.
Edhe ajri përmban burim uji
Në atmosferën rreth nesh është vazhdimisht i pranishëm uji në formë avulli.
Gjeneratorët atmosferikë të ujit e përdorin këtë lagështi, duke e kondensuar dhe duke e kthyer në ujë që kalon në procese të mëtejshme trajtimi dhe filtrimi.
Kjo hap një mundësi interesante për ndërtesat: një pjesë e ujit të gjenerohet aty ku do të përdoret.
Këtu është e rëndësishme të bëjmë një dallim. Gjenerimi atmosferik nuk duhet të paraqitet si zëvendësues universal i infrastrukturës së ujësjellësit. Produktiviteti dhe efikasiteti energjetik varen nga temperatura, lagështia relative, teknologjia konkrete dhe kushtet e shfrytëzimit.
Por pikërisht si burim shtesë i decentralizuar, teknologjia merr një rol veçanërisht interesant.
Kur një teknologji fillon të ushqejë një tjetër
Imagjinoni një ndërtesë me sistem fotovoltaik që prodhon një pjesë të energjisë elektrike të nevojshme.
Një pjesë e kësaj energjie mund të ushqejë një sistem atmosferik për gjenerimin e ujit.
Në të njëjtën ndërtesë, rrjedha të caktuara ujore mund të trajtohen dhe të ripërdoren për aplikime të përshtatshme jo të pijshme.
Marrim tre parime të ndërlidhura:
- Dielli → energji elektrike
- Ajri → ujë
- Uji i përdorur → trajtim → aplikim i ri
Dhe pikërisht këtu shfaqet idea më e madhe.
Nuk bëhet fjalë për një makinë, një panel solar apo një sistem riciklimi uji.
Bëhet fjalë për një arkitekturë të re burimore të ndërtesës.
Autonomia nuk do të thotë domosdoshmërisht «jashtë rrjetit»
Një ndërtesë nuk duhet të jetë plotësisht e pavarur për të qenë më e qëndrueshme.
Pyetja më realiste është: Çfarë pjese të varësisë së saj mund të ulë?
Nëse ndërtesa prodhon një pjesë të energjisë elektrike, gjeneron një pjesë të ujit të nevojshëm, ripërdor rrjedha të caktuara ujore dhe menaxhon inteligjentisht konsumin, ajo tashmë ka një model burimor më të larmishëm.
Kjo mund të jetë veçanërisht interesante për hotele dhe resorts, komplekse zyrash dhe biznesi, ndërmarrje prodhuese, baza logjistike dhe objekte të largëta — sidomos kur qëndrueshmëria, siguria e burimeve dhe objektivat ESG janë pjesë e strategjisë së biznesit.
International Energy Agency tashmë e përshkruan rolin e ardhshëm të ndërtesave pikërisht në këtë drejtim — jo si konsumatorë pasivë, por si pjesëmarrës aktivë në sistemin energjetik, që mund të prodhojnë, të ruajnë dhe të menaxhojnë burime njëkohësisht.
Nga «ndërtesë e zgjuar» te ndërtesë e zgjuar për burimet
Për një kohë të gjatë «smart building» nënkuptonte automatizim.
Faza e ardhshme mund të jetë resource-smart building — një ndërtesë që kupton nga vijnë burimet e saj, sa përdor, çfarë mund të ripërdorë dhe çfarë mund të prodhojë vetë.
Pikërisht këtu shohim vendin e gjenerimit atmosferik të ujit.
Në Cup of Air e shohim teknologjinë jo thjesht si mënyrë alternative për të marrë ujë, por si pjesë e një ndryshimi më të gjerë drejt ndërtesave më të decentralizuara dhe më autonome.
Sepse ndërtesa e së ardhmes nuk do të projektohet thjesht për të përdorur më pak.
Ajo do të projektohet për të prodhuar më shumë nga burimet që i nevojiten.
