Mikroplastika në ujin e ambalazhuar

Uji i ambalazhuar duket si një nga produktet më të kontrolluara që blejmë – transparent, i mbyllur dhe i mbrojtur nga mjedisi i jashtëm.

Por në vitet e fundit, gjithnjë e më shumë studime po zbulojnë mikroplastikë dhe nanoplastikë në ujin e ambalazhuar.

Sa janë? Nga vijnë? Dhe më e rëndësishmja – a e dimë nëse janë të rrezikshme?

Ja çfarë tregon shkenca deri në vitin 2026.

1. Deri në 240 000 grimca plastike për litër?

Në vitin 2024, një studim i botuar në Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) përdori një teknologji të re për të zbuluar grimca plastike jashtëzakonisht të vogla.

Në mostrat e analizuara, shkencëtarët gjetën mesatarisht rreth 240 000 grimca plastike të zbulueshme për litër uji të ambalazhuar, rreth 90% e të cilave ishin nanoplastikë. (nih.gov)

Pse studimet e mëparshme kishin gjetur shumë më pak?

Jo sepse plastika u rrit papritur, por sepse teknologjitë e reja mund të zbulojnë grimca shumë më të vogla, të cilat më parë mbeteshin praktikisht të padukshme.

Një sqarim i rëndësishëm: kjo nuk do të thotë se çdo shishe uji përmban saktësisht 240 000 grimca. Rezultati i përket mostrave konkrete të analizuara dhe metodologjisë.

2. Nga vjen mikroplastika?

Vetë shishja PET është një burim i mundshëm, por jo i vetmi.

Grimcat mund të hyjnë në ujë nga shishja, tapa dhe proceset e prodhimit dhe ambalazhimit.

Veçanërisht interesante është tapa. Kur hapet dhe mbyllet, krijohet fërkim mekanik mes sipërfaqeve plastike. Studimet shkencore tregojnë se kjo mund të jetë burim i grimcave mikroplastike. (pubs.acs.org)

Kështu shfaqet një pyetje e rëndësishme që rrallë e bëjmë:

Jo vetëm çfarë uji pimë, por nëpër çfarë ka kaluar ai para se të arrijë në gotën tonë?

3. A është e rrezikshme mikroplastika në ujë?

Këtu duhet të jemi shumë të saktë.

Shkenca konfirmon praninë e mikroplastikës dhe nanoplastikës në ujin e pijshëm, por ende nuk ka të dhëna të mjaftueshme për të përcaktuar saktësisht cili është rreziku afatgjatë shëndetësor në nivelet reale të ekspozimit njerëzor.

Organizata Botërore e Shëndetësisë thekson pikërisht këto boshllëqe në njohuri dhe nevojën për kërkime të mëtejshme cilësore. (who.int)

Prandaj nuk është e saktë të themi:

“Uji i ambalazhuar është i rrezikshëm.”

Por tashmë është e saktë të themi:

“Grimca plastike gjenden në ujin e ambalazhuar dhe shkenca po studion në mënyrë aktive çfarë do të thotë ekspozimi ynë i zgjatur ndaj tyre.”

Kjo dallim është i rëndësishëm.

4. A përmban mikroplastikë vetëm uji i ambalazhuar?

Jo.

Mikroplastika është gjetur edhe në ujin e rubinetit, ushqime, ajër dhe pluhur shtëpiak. OBSH konfirmon praninë e saj në burime të ndryshme uji. (who.int)

Prandaj heqja dorë nga shishet plastike nuk mund ta heqë plotësisht ekspozimin njerëzor.

Por mund të eliminojë një kontakt të panevojshëm mes ujit të pijshëm dhe ambalazhit plastik.

5. Evropa tashmë e ndjek këtë temë

Mikroplastika tashmë është pjesë e bisedës evropiane për cilësinë e ujit të pijshëm.

Në vitin 2024, Komisioni Evropian miratoi një metodologji të harmonizuar për matjen e saj në ujin e destinuar për konsum njerëzor. Qëllimi është që rezultatet e laboratorëve të ndryshëm të mund të krahasohen më besueshëm. (joint-research-centre.ec.europa.eu)

Kjo do të thotë se në vitet e ardhshme ka të ngjarë të kemi një pamje shumë më të qartë të mikroplastikës në ujin e pijshëm në Evropë.

Çfarë mund të bëjmë që sot?

Nuk ka arsye për panik. Ka arsye për një zgjedhje të informuar.

Mund të kufizojmë përdorimin e shisheve plastike njëpërdorimshe, të mos i lëmë në nxehtësi të fortë ose në diell të drejtpërdrejtë, të përdorim enë të përshtatshme të ripërdorshme dhe t’i kushtojmë më shumë vëmendje origjinës, filtrimit dhe mënyrës së ruajtjes së ujit.

Dhe këtu arrijmë te një pyetje më e madhe.

Po sikur uji të mos na udhëtojë në një shishe plastike?

Modeli i zakonshëm është:

burimi i ujit → trajtimi → ambalazhimi → transporti → magazinimi → dyqani ose zyra → konsumatori → mbetje plastike.

Por tashmë ekzistojnë teknologji që e bëjnë të mundur prodhimin e ujit aty ku do të konsumohet.

Gjeneratorët atmosferikë të ujit përdorin lagështinë e ajrit, e kondensojnë atë dhe e trajtojnë ujin e përftuar.

Te Cup of Air, procesi përfshin filtrimin me shumë faza dhe sterilizimin me UV.

Kjo nuk do të thotë se duhet të pretendojmë se uji atmosferik është “magjikisht i pastër” ose se kurrë nuk mund të përmbajë mikrogrimca. Cilësia e çdo uji varet nga teknologjia, mirëmbajtja dhe kontrolli.

Avantazhi është tjetër:

uji i pijshëm mund të prodhohet lokalisht, pa nevojën që uji i gatshëm të ambalazhohet, të transportohet dhe të ruhet në shishe plastike njëpërdorimshe.

Ndoshta prandaj pyetja e së ardhmes nuk do të jetë vetëm:

“Cilin ujë të ambalazhuar të zgjedh?”

“A mund të marrim ujë të pijshëm cilësor me varësi më të vogël nga shishja plastike?”

Pikërisht këtu fillon ideja e Cup of Air – ujë i prodhuar aty ku nevojitet.